Quạt trần DF của MEILILE dùng động cơ PMSM truyền động trực tiếp, không có hộp số và dây curoa, nên tra dầu hộp số hay thay dây curoa không làm hết tiếng kêu. Toàn dải 9 model DF công bố mức ồn ≤40 dB theo bảng thông số; DF-73 quay 57 vòng/phút, DF-30 quay 100 vòng/phút. Khi quạt kêu to, hãy nghe ra loại tiếng trước: rít đều, lạch cạch theo nhịp, ù kèm rung hay tiếng gió, rồi mới tìm chỗ hỏng.
Gõ “quạt công nghiệp kêu to” vào Google, phần lớn bài viết nói về quạt hút, quạt thông gió và quạt hơi nước. Những bài đó thường xoay quanh ba nhóm nguyên nhân: bạc đạn khô mỡ, dây curoa chùng hoặc mòn, cánh mất cân bằng. Với loại quạt có dây curoa, lời khuyên đó có lý. Bài này viết cho chủ xưởng, quản lý bảo trì và kỹ sư cơ điện đang dùng quạt trần HVLS DF hoặc quạt di động YF của MEILILE, hai dòng quạt chạy bằng động cơ PMSM qua biến tần. Với hai dòng này, một phần danh sách quen thuộc kia không có chỗ để áp dụng, phần còn lại phải làm theo cách khác.
Cách tiếp cận ở đây là đi từ tiếng kêu ngược về chỗ hỏng. Tài liệu kỹ thuật của MEILILE gắn mỗi kiểu tiếng với một nhóm nguyên nhân: ổ trục xuống cấp thì rít đều theo vòng quay, liên kết trục và mâm cánh lỏng thì gõ theo nhịp, bụi bám lệch trên cánh thì rung và ồn hơn, vật lạ chạm cánh thì kêu theo chu kỳ. Nghe đúng loại tiếng và ghi lại đúng cách, bạn sẽ biết việc nào đội bảo trì tự làm được từ dưới sàn, việc nào phải dừng quạt ngay và gọi kỹ thuật.
Quạt công nghiệp kêu to: vì sao lời khuyên “tra dầu hộp số, thay dây curoa” không dùng được cho quạt trần DF?
Quạt trần HVLS đời cũ dùng động cơ cảm ứng quay nhanh, rồi hạ tốc bằng hộp giảm tốc hoặc dây đai (dây curoa). Cụm truyền động trung gian đó mang theo những tiếng kêu riêng. Dây đai giãn và trượt thì gió yếu dần, đôi khi kèm tiếng rít lúc khởi động. Bánh răng và ổ trục trong hộp giảm tốc mòn thì có tiếng bánh răng ăn khớp đều theo vòng quay, lớn dần và kèm rung tăng theo tốc độ. Cách sửa tương ứng là căng hoặc thay đai, thay dầu, thay phớt, có khi phải hạ cả cụm truyền động xuống để thay bánh răng. Các bài hướng dẫn phổ biến cho quạt có dây curoa đi theo cùng logic đó.
Quạt trần DF của MEILILE không có cụm trung gian này. Động cơ PMSM sinh mô-men lớn ngay ở tốc độ thấp nên trục động cơ nối thẳng vào mâm cánh: không hộp số, không dây đai, không chổi than, số chi tiết chuyển động trung gian bằng không. Bỏ hộp số đồng nghĩa với bỏ luôn tiếng ồn của bánh răng; đây là một phần lý do cả 9 model DF công bố được mức ồn ≤40 dB. Phần cần bôi trơn chỉ còn ổ bi động cơ (bạc đạn), loại bôi trơn sẵn, không cần thay dầu định kỳ.
| Lời khuyên hay gặp | Có áp dụng cho quạt trần DF không | Việc nên làm thay vào đó |
|---|---|---|
| Căng hoặc thay dây curoa | Không. Quạt DF không có dây đai | Nghe xem tiếng có rít đều theo vòng quay không; nếu có, nghi trước hết là ổ trục động cơ |
| Tra dầu, thay dầu hộp số | Không. Quạt DF không có hộp số, không có dầu hộp số | Không leo lên tìm nắp dầu; ghi âm tiếng kêu và gửi kỹ thuật |
| Thay chổi than | Không. Động cơ PMSM của quạt DF không có chổi than | Không có hạng mục tương ứng |
| Tra mỡ bạc đạn | Không tự làm. Ổ bi động cơ được bôi trơn sẵn, không cần thay dầu định kỳ, nằm trong khối động cơ treo trên trần | Kỹ thuật kiểm tra tiếng ổ bi bằng ống nghe kỹ thuật trong kỳ bảo trì |
| Cân bằng lại cánh | Có, nhưng theo thứ tự | Vệ sinh đều toàn bộ cánh trước, rồi mới kiểm tra cân bằng |
| Siết lại ốc vít | Có | Kỹ thuật viên siết bằng cờ lê lực theo bảng lực siết, không siết theo cảm giác |
Có một điều nên nói rõ: không có hộp số và dây curoa không có nghĩa là quạt trần DF không bao giờ kêu. Phần quay vẫn có ổ trục, bộ cánh nhôm dài, mâm cánh và cả hệ treo phía trên, và mỗi phần đều có thể phát ra tiếng khi có vấn đề. Điểm khác là danh sách nghi vấn ngắn hơn, và mỗi loại tiếng thường chỉ ra khá rõ một chỗ hỏng. Đó là lý do bài này đi theo loại tiếng, không đi theo danh sách linh kiện.
Ý chính: quạt trần DF không có hộp số, dây curoa hay chổi than, nên tra dầu hộp số, căng dây curoa hay thay chổi than không chữa được tiếng kêu; cân bằng cánh và siết lại liên kết thì vẫn áp dụng, nhưng phải làm đúng thứ tự và đúng bảng lực siết.
Quạt trần DF bình thường ồn cỡ nào, và con số ≤40 dB nên đọc ra sao?
Câu hỏi đầu tiên khi có người than “quạt kêu to” là: to so với cái gì? Theo bảng thông số nhà sản xuất, toàn dải 9 model quạt trần DF có mức ồn ≤40 dB. Đây là số công bố trong bảng thông số, không phải số đo tại nhà xưởng của bạn.
Một chiếc quạt đường kính tới 7,3 m có thể êm như vậy vì ba lý do nằm trong cấu tạo. Một là, quạt quay chậm: dòng DF quay 57–100 vòng/phút tùy cỡ, lưu lượng gió lớn đến từ đường kính chứ không đến từ tốc độ. Hai là, không có hộp số nên không có tiếng bánh răng. Ba là, đầu cánh có winglet (cánh đuôi chống xoáy) để giảm xoáy đầu cánh, nguồn ồn đặc trưng của cánh dài quay chậm. Vì vậy, nếu đứng dưới quạt DF mà nghe rõ một tiếng lạ nổi lên trên tiếng gió, tiếng đó đáng được kiểm tra.
Nhưng cũng đừng đặt máy đo độ ồn giữa xưởng đang chạy máy rồi gán cả con số cho quạt. Mức ồn đo tại vị trí đứng máy là tổng của mọi nguồn: máy dập, máy nén khí, máy cắt, băng tải, xe nâng. Decibel không cộng theo kiểu số học; một nguồn thấp hơn nền xưởng vài chục decibel gần như không làm đổi con số tổng. Muốn biết tiếng có phải của quạt không, cách đơn giản là dừng quạt trong lúc xưởng vẫn chạy và nghe lại: tiếng còn nguyên thì nó không đến từ quạt.
Mốc so sánh đúng là chính chiếc quạt đó lúc mới bàn giao. Khi nghiệm thu, quạt MEILILE được đo độ ồn và kiểm tra rung động ở các cấp tốc độ; bộ số liệu này trở thành giá trị nền lưu trong hồ sơ máy. Mỗi kỳ bảo trì hằng năm đo lại và so với nền; nếu độ ồn hoặc rung động tăng rõ so với nền thì truy tìm nguyên nhân theo thứ tự bụi cánh, bu-lông, ổ bi, ngay cả khi người đứng dưới chưa cảm nhận được. Phát hiện ở giai đoạn “số liệu lệch” luôn rẻ hơn ở giai đoạn “nghe thấy tiếng”. Nói cách khác, “kêu to” trên thực tế nghĩa là “khác với lúc bàn giao”.
Bài này không bàn hai việc sau. Một là mức ồn cho phép tại nơi làm việc theo quy chuẩn của Bộ Y tế, chủ đề đã có ở bài tiêu chuẩn tiếng ồn nhà xưởng. Hai là con số độ ồn của quạt di động YF: bảng thông số của dòng YF không có cột độ ồn, nên bài này không đưa con số nào cho YF; cách đánh giá YF là so tiếng hiện tại với tiếng lúc mới nhận quạt.
Ý chính: quạt trần DF công bố ≤40 dB theo bảng thông số; số đo giữa xưởng đang chạy máy là của cả xưởng, nên mốc để nói quạt “kêu to” là giá trị nền đo lúc bàn giao, đo lại ở cùng cấp tốc độ.
Trước khi tìm chỗ hỏng: khi nào phải dừng quạt ngay, và ghi lại tiếng kêu thế nào?
Bảng tra sự cố của MEILILE có một nguyên tắc chung: hiện tượng cơ khí như rung, kêu thì dừng quạt trước, chẩn đoán sau; hiện tượng điện như mã lỗi, không chạy thì chụp màn hình biến tần gửi kỹ thuật. Với tiếng kêu, nguyên tắc đó được cụ thể hóa thành bốn trường hợp phải dừng quạt ngay, không chạy tiếp để “nghe thêm”:
- Tiếng cọ kim loại theo nhịp quay. Dừng máy kiểm tra trước khi chạy tiếp.
- Mái rung theo nhịp quạt, kèm tiếng cọt kẹt kim loại. Đây là biểu hiện của lỗi bắt điểm treo vào xà gồ hoặc tôn mái, lỗi được xếp nguy hiểm nhất trong sáu lỗi lắp đặt thường gặp mà MEILILE liệt kê.
- Tiếng kêu kim loại khô đều theo vòng quay mà quan sát không thấy vật cản nào trong vùng quét cánh.
- Rung tăng nhanh trong vài ngày, hoặc rung không hết sau khi đã vệ sinh cánh.
Dừng cho đúng cách: nhấn dừng trên bảng điều khiển của tủ, chờ cánh dừng hẳn, rồi ngắt điện tủ, khóa hoặc treo biển “Đang sửa chữa – cấm đóng điện” tại tủ. Đừng bật lại khi cánh còn quay theo quán tính; khởi động lại lúc cánh chưa dừng hẳn là một trong những nguyên nhân làm biến tần báo quá dòng, quá tải. Nếu aptomat nhảy lại ngay sau khi đóng hoặc có mùi khét, không đóng điện lại và gọi kỹ thuật ngay.
Ngoài bốn trường hợp đó, hãy ghi lại tiếng kêu trước khi làm gì khác. Một bản ghi tốt trả lời được năm câu hỏi:
- Tiếng có lặp theo nhịp quay của cánh không? Đếm xem bao lâu tiếng lặp lại một lần, rồi so với bảng thời gian một vòng quay bên dưới.
- Tiếng nghe thấy trên cả dải tốc độ, hay chỉ nổi lên ở một dải tốc độ? Cho quạt chạy lần lượt các cấp từ thấp lên cao, giống bước kiểm tra “nhìn – nghe” hằng tháng trong lịch bảo trì, và ghi tần số trên màn hình biến tần vào lúc tiếng to nhất.
- Tiếng có đi kèm rung, lắc thân quạt hoặc rung mái không?
- Tiếng xuất hiện từ khi nào? Sau một lần vệ sinh cánh, sau khi xưởng sửa mái, dời đèn, kéo thêm cáp, hay tăng dần qua nhiều tuần.
- Màn hình biến tần có mã lỗi, đèn ALM có sáng không? Nếu có, chụp lại trước khi làm gì khác.
Quay video bằng điện thoại, đứng trên mặt sàn ở mép ngoài vùng quét cánh, không đứng ngay dưới tâm quạt, giữ máy yên đủ lâu để nghe được vài nhịp lặp, và quay thêm màn hình tủ để thấy tần số đang chạy. Đây là việc làm được từ mặt đất, không cần lên cao, và là dữ liệu mà kỹ thuật cần để chẩn đoán từ xa.
| Model | Tốc độ quay định mức | Thời gian một vòng quay | Số lượt cánh đi qua một điểm mỗi giây |
|---|---|---|---|
| DF-73 | 57 vòng/phút | khoảng 1,05 giây | khoảng 5,7 |
| DF-65, DF-60 | 60 vòng/phút | khoảng 1,0 giây | khoảng 6,0 |
| DF-55 | 65 vòng/phút | khoảng 0,92 giây | khoảng 6,5 |
| DF-50, DF-40 | 80 vòng/phút | khoảng 0,75 giây | khoảng 8,0 |
| DF-45, DF-35 | 90 vòng/phút | khoảng 0,67 giây | khoảng 9,0 |
| DF-30 | 100 vòng/phút | khoảng 0,6 giây | khoảng 10,0 |
Cách dùng bảng: với DF-60 đang chạy ở tốc độ định mức, một tiếng gõ lặp lại khoảng mỗi giây một lần là tiếng theo vòng quay, tức là đúng kiểu “tiếng theo chu kỳ” mà bảng tra sự cố nói tới. Một tiếng không khớp với nhịp nào, lúc có lúc không, thì nên tìm cả ở bên ngoài phần quay: tôn mái, máng đèn, tủ điện hoặc máy khác trong xưởng. Ghi con số bạn đếm được vào tin nhắn gửi kỹ thuật; “gõ khoảng mỗi giây một lần, kèm ảnh tần số đang hiện trên màn hình” có ích hơn nhiều so với “quạt kêu to”.
Ý chính: tiếng cọ kim loại theo nhịp quay, mái rung kèm cọt kẹt, tiếng kim loại khô đều theo vòng quay không rõ nguyên nhân, rung tăng nhanh thì dừng quạt ngay; các trường hợp khác, ghi lại nhịp, dải tốc độ, rung đi kèm, thời điểm bắt đầu và mã lỗi trước khi tìm chỗ hỏng.
Tiếng rít đều theo vòng quay: nghi trước hết là ổ trục động cơ, không phải dây curoa
Tiếng rít đều, liên tục theo vòng quay là dấu hiệu sớm mà MEILILE nêu cho cụm ổ trục của động cơ. Trên dòng DF, động cơ là khối kim loại hình đĩa dẹt nằm ngay trên mâm cánh, vừa là nguồn động lực vừa là thân chịu lực của phần quay; ổ trục đỡ toàn bộ phần quay đó. Cùng nhóm dấu hiệu sớm đó còn có hai biểu hiện chỉ thấy khi đo: vỏ động cơ nóng bất thường, và dòng điện đo được tăng dần qua các kỳ bảo trì trong khi tốc độ không đổi.
Ở quạt truyền động qua dây đai, tiếng rít lúc khởi động thường được quy cho dây đai trượt. Quạt trần DF không có dây đai để trượt, và tủ biến tần khởi động mềm, giữ dòng khởi động thấp, tránh cú giật cơ khí lên hệ treo mỗi lần bật máy. Vì vậy, nếu quạt DF có tiếng rít đều theo vòng quay, đừng mất công tìm dây đai; nghi trước hết là ổ trục động cơ.
Người vận hành làm được gì
Ghi âm, ghi tần số trên màn hình lúc rít, và để ý biến tần có báo lỗi nhóm tải (quá dòng, quá tải động cơ) không. Ổ trục quay nặng là một trong những nguyên nhân cơ học của nhóm lỗi tải, cùng với vật cản trong vùng quét cánh. Ổ trục và đầu dây ra U, V, W là việc của kỹ thuật, người vận hành không tự mở.
Kỹ thuật sẽ kiểm tra gì
Khi nghiệm thu và trong kỳ kiểm tra động cơ, kỹ thuật viên nghe tiếng ổ bi bằng ống nghe kỹ thuật, đo nhiệt độ vỏ động cơ khi chạy ổn định và so với nhiệt môi trường cùng các lần đo trước, rồi đo dòng điện đầy tải lúc chạy hết tốc độ. Với quạt DF dùng điện 380 V, dòng điện đầy tải nằm trong dải 2,9–3,3 A theo bảng thông số; lệch nhiều so với bảng là dấu hiệu đấu sai hoặc cánh bị cản. Các số đo này cho biết tiếng rít đã kéo theo thay đổi về nhiệt và tải hay chưa.
Một nguyên nhân do chính người bảo trì gây ra
Dùng vòi xịt áp lực để rửa cánh là cách làm hỏng ổ bi nhanh: nước len vào cụm động cơ và làm trôi mỡ ổ bi. Lịch vệ sinh của MEILILE chỉ dùng khăn ẩm và chất tẩy trung tính, không dùng vòi xịt áp lực và không dùng dung môi mạnh. Nếu tiếng rít bắt đầu sau một lần rửa cánh bằng nước, hãy nói rõ điều đó khi gửi cho kỹ thuật.
Động cơ PMSM và biến tần của quạt DF được bảo hành trọn đời đối với lỗi vật liệu và lỗi sản xuất trong điều kiện vận hành bình thường. Đừng để đơn vị không được MEILILE ủy quyền tháo cánh hay thay đổi kết cấu treo để “xem ổ bi”: việc đó vừa tạo nguy cơ mất an toàn, vừa thuộc trường hợp không được bảo hành.
Ý chính: quạt trần DF rít đều theo vòng quay thì nghi ổ trục động cơ, không phải dây curoa; người vận hành ghi âm, ghi tần số và mã lỗi, còn nghe ổ bi, đo nhiệt vỏ và đo dòng là việc của kỹ thuật.
Tiếng lạch cạch, tiếng gõ theo nhịp: vật chạm cánh hay liên kết bị lỏng?
Bảng tra sự cố của MEILILE xếp nguyên nhân của tiếng kêu lạ theo chu kỳ theo thứ tự: vật lạ chạm cánh, liên kết lỏng, rồi mới tới tiếng ổ bi. Thứ tự này cũng là thứ tự nên kiểm tra, vì việc đầu tiên làm được từ dưới sàn.
Vật lạ chạm cánh
Bảng tra sự cố nêu hai ví dụ: dây treo và tấm tôn cong. Đứng dưới sàn, quan sát toàn bộ vùng quét cánh và phần không gian ngay trên cánh. Quy tắc lắp đặt MEILILE chừa tối thiểu 0,6 m từ mặt phẳng cánh lên tới mái, tới vì kèo hoặc vật cản gần nhất phía trên, để cánh còn đường hút khí; một ống gió, máng cáp hay dây đèn mới kéo vào khoảng này sau khi lắp quạt là chỗ đáng nhìn trước. Nếu thấy vật chạm, dừng quạt, chờ cánh dừng hẳn và ngắt điện tủ, khóa hoặc treo biển “Đang sửa chữa – cấm đóng điện” tại tủ, rồi mới tìm cách gỡ; việc gỡ vật trên cao do người có chứng chỉ làm việc trên cao thực hiện, khi quạt đã dừng hẳn và đã ngắt, khóa điện tủ.
Liên kết bị lỏng
Mọi kết cấu quay đều sinh rung động nhỏ; theo thời gian, rung tích lũy làm bu-lông hệ treo tự nới lỏng dần. Bu-lông lỏng làm rung tăng, rung tăng lại làm bu-lông lỏng nhanh hơn, một vòng luẩn quẩn mà chỉ việc kiểm tra lực siết định kỳ mới cắt được. Ba vị trí liên kết cần nghĩ tới khi có tiếng gõ theo nhịp:
- Liên kết trục – mâm cánh. Trên kết cấu truyền động trực tiếp, đây là mối nối quay có thể bị lỏng; biểu hiện là rung tăng dần kèm tiếng gõ nhịp theo vòng quay. Lớp chống rơi thứ hai, chốt khóa cơ khí kép giữa trục động cơ và mâm cánh, được đặt đúng tại vị trí này.
- Bu-lông kẹp cánh và bu-lông gốc cánh. Khi nghiệm thu, bu-lông kẹp cánh phải đủ số và đủ lực siết theo bảng, không con nào thiếu vòng đệm; mỗi lần vệ sinh, kỹ thuật viên kiểm tra lại bu-lông gốc cánh.
- Bu-lông khung gá và thanh giằng chống lắc. Khi lỏng, biểu hiện thường là lắc ngang tăng dần hơn là tiếng gõ; xem mục tiếng ù kèm rung ngay dưới.
Siết lại là việc trên cao và làm theo bảng, không theo cảm giác. Kỹ thuật viên dùng cờ lê lực kiểm tra theo bảng lực siết của từng vị trí; lực siết tham chiếu theo cấp bền bu-lông, ví dụ bu-lông M12 cấp bền 8.8 khoảng 70–80 N·m, M16 cấp 8.8 khoảng 170–190 N·m, giá trị chính xác theo tài liệu lắp đặt từng model. Sau khi siết, kỹ thuật viên kẻ vạch sơn trên đầu bu-lông và đai ốc; lần kiểm tra sau chỉ cần nhìn vạch có bị xoay lệch không là biết liên kết nào đã nới.
Tiếng cọt kẹt ở điểm treo trên mái
Nếu tiếng không ở phần quay mà ở trên mái, mái rung theo nhịp quạt, tôn quanh điểm bắt bị biến dạng hoặc có vết dột, hãy nghi điểm treo bắt vào xà gồ hoặc tôn mái. Xà gồ chỉ chịu tải mái, không được thiết kế để chịu tải treo động. Điểm treo đúng phải bắt vào vì kèo chính hoặc khung phụ bắc qua hai vì kèo, với tải thiết kế tối thiểu bằng 6 lần khối lượng tịnh của quạt: DF-60 nặng 95 kg thì điểm treo cần từ 570 kg, DF-73 nặng 110 kg cần từ 660 kg. Trường hợp này dừng quạt và mời kỹ thuật viên kiểm tra điểm treo trước khi chạy lại. Bốn lớp chống rơi và lúc nào chúng mất hiệu lực có ở bài quạt trần công nghiệp có bị rơi không.
Ý chính: tiếng lạch cạch theo chu kỳ thì kiểm tra theo thứ tự vật chạm cánh, liên kết lỏng, ổ bi; siết lại bằng cờ lê lực theo bảng và kẻ vạch sơn, còn tiếng cọt kẹt kèm mái rung thì dừng quạt và kiểm tra điểm treo trước khi chạy lại.
Tiếng ù kèm rung, lắc: bụi bám lệch, cộng hưởng với mái hay hệ treo?
Khi tiếng ồn tăng cùng lúc với rung hoặc lắc, bảng tra sự cố của MEILILE xếp nguyên nhân theo thứ tự: bụi bám lệch trên cánh, bu-lông hệ treo nới lỏng, ổ bi bắt đầu mòn. Rung và tiếng ồn ở đây là hai mặt của cùng một chuyện, nên cách đọc là xem rung thay đổi thế nào theo thời gian và theo tốc độ.
Rung tăng dần theo thời gian: bụi bám lệch trên cánh
Bộ cánh nhôm dài treo dưới mái là nơi bụi của cả nhà xưởng bám vào, và bụi hiếm khi bám đều: cánh đón gió bám nhiều hơn, mặt trên nhiều hơn mặt dưới. Theo tài liệu bảo trì của MEILILE, lớp bụi lệch vài trăm gram ở đầu cánh dài đã đủ tạo lệch tâm cảm nhận được: quạt rung hơn, ồn hơn, ổ bi chịu tải lệch và mòn nhanh hơn thiết kế. Đây là lúc lời khuyên “cánh mất cân bằng” trong các bài phổ biến đúng với quạt trần DF, nhưng cách xử lý khác: vệ sinh đều tay toàn bộ cánh trước, rồi mới kiểm tra cân bằng; đừng bù bằng cách nới bu-lông kẹp cánh rồi siết lại theo cảm tính.
Lịch bảo trì đặt việc vệ sinh cánh tại chỗ mỗi 6 tháng; xưởng gỗ nhiều mùn cưa, xưởng dệt nhiều xơ sợi, trại chăn nuôi ẩm và khu nhiều dầu mỡ thì rút xuống 3–4 tháng. Nếu quạt rung hơn giá trị nền dù cánh đã sạch, kỹ thuật cần kiểm tra cân bằng động trước khi kết luận về ổ bi.
Ù và rung rõ ở một dải tốc độ: lệch cân bằng (thường do bụi) hoặc cộng hưởng với mái
Nếu quạt rung và ù rõ hơn hẳn ở một khoảng tần số, có hai khả năng. Khả năng thứ nhất là lệch cân bằng bộ cánh, thường do chính lớp bụi bám lệch ở mục trên; lệch cân bằng có biểu hiện là rung tăng theo tốc độ và mạnh lên ở một dải tốc độ. Khả năng thứ hai là rung cộng hưởng với kết cấu mái: đó là lý do khi nghiệm thu, quạt được chạy quét toàn dải tốc độ, dừng ở các mức trung gian, và yêu cầu đạt là không cộng hưởng ở bất kỳ mức tốc độ nào, biến tần không báo lỗi rung.
Người vận hành làm được hai việc: ghi tần số trên màn hình đúng lúc rung rõ, và tạm chạy ở mức tốc độ khác. Giảm tốc độ chạy tạm thời cũng là việc bảng tra sự cố cho phép người vận hành tự làm khi rung lắc tăng. Gửi tần số và video cho kỹ thuật để đối chiếu với giá trị nền về rung lúc bàn giao.
Lắc ngang tăng dần: hệ treo, không phải động cơ
Thân quạt đung đưa ngang ngày càng rõ thường chỉ về thanh giằng chống lắc hoặc bu-lông khung gá, không phải về động cơ. Nếu lắc ngang đi kèm mái rung theo nhịp quạt và tiếng cọt kẹt kim loại, quay lại trường hợp điểm treo ở mục trên: dừng quạt, kiểm tra điểm treo trước khi chạy lại.
Biến tần là lớp bảo vệ điện: nó giám sát rung động bất thường, quá dòng, mất pha và dừng quạt trước khi sự cố cơ khí phát triển, nhưng nó không giữ quạt bằng cơ khí. Vì vậy, biến tần chưa báo lỗi không có nghĩa là được bỏ qua tiếng ù và rung. Rung không hết sau khi vệ sinh cánh, hoặc rung tăng nhanh trong vài ngày, thì dừng quạt và gọi kỹ thuật ngay.
Ý chính: ù kèm rung tăng dần theo thời gian thường do bụi bám lệch làm cánh mất cân bằng, ù và rung rõ ở một dải tốc độ là lệch cân bằng hoặc cộng hưởng với mái, lắc ngang tăng dần chỉ về hệ treo; vệ sinh đều cánh trước, ghi tần số lúc rung, và dừng quạt nếu rung tăng nhanh.
Tiếng gió to hơn trước, hoặc tiếng phát ra từ tủ điện: đọc thế nào?
Không phải tiếng nào nghe thấy quanh quạt cũng là tiếng hỏng. Hai trường hợp hay bị nhầm là tiếng gió và tiếng từ tủ điều khiển đặt trên cột hoặc tường.
Tiếng gió: luôn so ở cùng tần số
Với quạt trần DF, tần số đặt tăng thì quạt nhanh lên, tần số đặt giảm thì quạt chậm lại. Nếu ai đó vừa nhấn tăng tốc độ vào giờ trưa, tiếng gió lớn hơn buổi sáng là chuyện bình thường, không phải quạt hỏng. Vì vậy, mọi so sánh tiếng gió đều phải ghi kèm tần số trên màn hình.
Nếu ở cùng tần số mà tiếng gió nghe khác trước, tiếng gió lúc to lúc nhỏ không đều, hãy để kỹ thuật kiểm tra từng cánh trong lần bảo trì tới: vết nứt chân chim ở gốc cánh, biến dạng mép cánh, winglet đầu cánh còn chắc, bu-lông gốc cánh đủ lực; nếu kèm rung thì gọi kỹ thuật ngay, không chờ kỳ bảo trì. Một cánh bị va chạm cũng là nguyên nhân gây lệch cân bằng. Nếu tiếng gió to hơn mà gió thổi tới chỗ người đứng lại yếu đi, đọc thêm bài quạt công nghiệp chạy yếu.
Tiếng từ tủ biến tần
Tủ biến tần có khe tản nhiệt và quạt gió riêng của tủ. Khe tản nhiệt bám bụi làm nhiệt độ linh kiện tăng và tần suất báo lỗi quá nhiệt tăng, đặc biệt vào mùa nóng, đúng lúc quạt cần chạy nhiều. Nếu tiếng lạ phát ra từ tủ chứ không phải từ trên trần, người vận hành làm được một việc: ngắt aptomat, chờ vài phút cho tụ xả, dùng chổi mềm hoặc khí nén áp suất thấp làm sạch khe tản nhiệt và cửa gió tủ. Tuyệt đối không mở nắp tủ can thiệp vào phần đấu nối; tự ý can thiệp tủ biến tần thuộc trường hợp không được bảo hành. Vị trí tủ nên thoáng gió, tránh nắng hắt và tránh khu vực rửa sàn. Bài biến tần quạt trần công nghiệp có bảng các nhóm lỗi và cách đọc tại hiện trường.
Tiếng không phải của quạt
Trong xưởng đông máy, tiếng của máy nén khí, máy dập hay tiếng tôn mái có thể bị quy cho quạt chỉ vì quạt treo ngay trên đầu. Cách thử đã nói ở trên: dừng quạt trong lúc xưởng vẫn chạy và nghe lại. Tiếng còn nguyên thì tìm ở chỗ khác; tiếng mất đi khi quạt dừng, rồi trở lại khi quạt quay, thì quay về các mục ở trên.
Ý chính: tiếng gió phải so ở cùng tần số trên màn hình; tiếng khác ở cùng tần số thì kiểm tra mép cánh và winglet; tiếng từ tủ thì chỉ làm sạch khe tản nhiệt bên ngoài sau khi ngắt điện, không mở tủ; tiếng còn nguyên khi đã dừng quạt thì không phải của quạt.
Quạt di động YF kêu to: lồng bảo vệ, bánh xe và hộp biến tần trên thân
Quạt di động YF đặt ngay cạnh người làm việc, nên tiếng lạ thường được nghe ra sớm. Động cơ PMSM của YF không chổi than, không hộp số; theo tài liệu MEILILE, việc định kỳ chỉ là lau cánh, kiểm tra lồng và siết lại ốc bánh xe. Ba việc đó cũng là ba chỗ nên kiểm tra đầu tiên khi YF kêu to. Trước khi kiểm tra, tắt quạt, ngắt nguồn (rút phích hoặc ngắt aptomat) và chờ cánh dừng hẳn.
- Lồng bảo vệ. Lồng kín bao trọn cánh, khe lồng nhỏ, để phù hợp môi trường có người làm việc sát quạt. Xem lồng có chỗ bị bẹp, biến dạng sau va quẹt với xe nâng, pallet hay không, các điểm bắt lồng có lỏng không. Không thò tay hay đưa vật qua khe lồng khi quạt đang chạy.
- Bánh xe. Khi vận hành phải khóa cả 4 bánh xe: quạt công suất lớn có phản lực gió, không khóa bánh thì quạt sẽ tự trôi. Siết lại ốc bánh xe, và nếu quạt đã trôi khỏi chỗ đặt, kiểm tra xem nó có đang tì vào máy, vách hay hàng hóa không.
- Cánh. Lau cánh định kỳ. Cánh 6 lá bám bụi lệch cũng có thể làm quạt rung và ồn hơn trước.
- Màn hình và hộp biến tần. Hộp biến tần tích hợp trên thân quạt có bảo vệ quá tải, quá nhiệt, mất pha. Nếu màn hình báo bất thường, chụp màn hình, quay video ngắn có tiếng kêu và gửi kỹ thuật. Hộp biến tần là phần không tự mở.
Với Type B đứng chỉnh góc, hãy đổi góc đầu quạt khi quạt đã tắt, rồi nghe lại ở cùng cấp tốc độ trước và sau, để biết tiếng có liên quan tới tư thế đầu quạt hay không. Như đã nói ở trên, bảng thông số dòng YF không có cột độ ồn; mốc so sánh là tiếng của chính chiếc quạt đó lúc mới nhận, ở cùng cấp tốc độ trên màn hình LED.
Ý chính: quạt di động YF kêu to thì ngắt nguồn (rút phích hoặc ngắt aptomat), chờ cánh dừng rồi kiểm tra lồng bảo vệ, ốc bánh xe và bụi trên cánh, khóa cả 4 bánh khi chạy; màn hình báo bất thường thì gửi kỹ thuật, không mở hộp biến tần.
Bảng chẩn đoán quạt công nghiệp kêu to theo loại tiếng
Bảng dưới đây gom các trường hợp ở trên theo loại tiếng bạn nghe tại xưởng. Bảng chỉ dành cho một triệu chứng là tiếng ồn bất thường. Lịch bảo dưỡng đầy đủ và bảng tra các sự cố khác như quạt không khởi động có ở bài bảo trì bảo dưỡng quạt trần công nghiệp.
| Loại tiếng bạn nghe | Dấu hiệu đi kèm | Nghi trước | Người vận hành làm | Dừng quạt, gọi kỹ thuật khi |
|---|---|---|---|---|
| Rít đều theo vòng quay | Có thể kèm lỗi quá dòng, quá tải | Ổ trục động cơ | Ghi âm, ghi tần số, chụp mã lỗi | Tiếng rít không mất hoặc lỗi tải lặp lại |
| Gõ, lạch cạch theo chu kỳ | Rung tăng dần | Vật lạ chạm cánh, rồi liên kết trục – mâm cánh, bu-lông kẹp cánh | Quan sát vùng quét cánh và khoảng trên cánh từ dưới sàn, đếm nhịp | Không thấy vật cản, hoặc tiếng kim loại khô đều theo vòng quay |
| Cọ kim loại theo nhịp quay | Có hoặc không kèm rung | Phần quay cọ vào chi tiết khác | Dừng quạt, chờ cánh dừng hẳn, ngắt điện tủ, khóa hoặc treo biển “Đang sửa chữa – cấm đóng điện” tại tủ | Ngay lập tức, kiểm tra trước khi chạy lại |
| Cọt kẹt kim loại trên mái | Mái rung theo nhịp quạt, tôn biến dạng, có vết dột | Điểm treo bắt vào xà gồ hoặc tôn mái | Dừng quạt | Ngay lập tức, kiểm tra điểm treo trước khi chạy lại |
| Ù kèm rung tăng dần theo thời gian | Cánh bám bụi dày, bám lệch | Bụi bám lệch, rồi bu-lông hệ treo, rồi ổ bi | Giảm tốc độ tạm thời, lên lịch vệ sinh cánh | Rung không hết sau vệ sinh, hoặc tăng nhanh trong vài ngày |
| Ù, rung rõ ở một dải tốc độ | Rung tăng theo tốc độ, mạnh nhất ở một dải | Lệch cân bằng (thường do bụi bám lệch) hoặc cộng hưởng với kết cấu mái | Ghi tần số lúc rung, tạm chạy ở mức khác | Đổi mức tốc độ vẫn rung; gửi tần số và video để kỹ thuật đối chiếu giá trị nền |
| Lắc ngang, tiếng đung đưa | Biên độ lắc tăng dần | Thanh giằng chống lắc, bu-lông khung gá | Quay video thân quạt | Lắc tăng dần, hoặc kèm mái rung và cọt kẹt |
| Tiếng gió khác trước ở cùng tần số | Có thể kèm rung | Mép cánh biến dạng, winglet lỏng, cánh bị va chạm | So ở cùng tần số trên màn hình | Kèm rung thì gọi kỹ thuật, không chờ kỳ bảo trì |
| Tiếng từ tủ điều khiển | Tủ nóng, cảnh báo quá nhiệt | Khe tản nhiệt và quạt gió tủ bám bụi | Ngắt aptomat, chờ tụ xả, làm sạch khe tản nhiệt bên ngoài, không mở tủ | Lỗi vẫn lặp lại sau khi vệ sinh |
| Quạt YF lạch cạch | Quạt xê dịch khỏi chỗ đặt | Lồng bảo vệ, ốc bánh xe, bánh chưa khóa | Ngắt nguồn (rút phích hoặc ngắt aptomat), chờ cánh dừng, kiểm tra lồng, khóa cả 4 bánh | Màn hình báo bất thường |
| Tiếng vẫn còn khi đã dừng quạt | Xưởng vẫn chạy máy | Không phải của quạt: máy khác, tôn mái | Dừng quạt và nghe lại | Không cần gọi kỹ thuật quạt |
Đọc bảng theo hàng: cột “Người vận hành làm” là những việc làm được từ mặt đất, không cần lên cao và không mở tủ. Mọi việc phải rời mặt đất, như siết bu-lông hệ treo, chạm vào cáp an toàn, lau cánh hay tháo lắp chi tiết, đều thuộc phạm vi làm việc trên cao, cần người có chứng chỉ, dây an toàn và phương tiện nâng phù hợp, và chỉ làm khi quạt đã dừng hẳn và đã ngắt, khóa điện tủ.
Ý chính: mỗi loại tiếng chỉ về một nhóm nghi vấn; bảng giúp người vận hành biết việc nào tự làm được từ dưới sàn, khi nào phải dừng quạt ngay và khi nào chuyển cho kỹ thuật MEILILE.
Gửi tiếng kêu cho kỹ thuật MEILILE: quay video thế nào để chẩn đoán từ xa?
Tiếng kêu là thứ khó tả bằng chữ. Một đoạn video tốt giúp kỹ thuật khoanh vùng nguyên nhân trước khi phải đến tận nơi. Gửi qua Zalo các thông tin sau:
- Thông tin máy: model quạt và mã model trên nhãn, điện áp nguồn đang cấp (220 V hay 380 V), ảnh vị trí đặt tủ.
- Video có tiếng: quay từ mặt sàn ở mép ngoài vùng quét cánh, không đứng ngay dưới tâm quạt, ở cấp tốc độ đang kêu, kèm cảnh màn hình tủ để thấy tần số; nếu tiếng chỉ có ở một dải tốc độ, quay cả lúc êm và lúc kêu.
- Nhịp tiếng bạn đếm được: ví dụ “gõ khoảng mỗi giây một lần, kèm ảnh tần số đang hiện trên màn hình” hay “rít liên tục, không theo nhịp”.
- Mã lỗi: ảnh màn hình biến tần nếu có mã lỗi hoặc đèn ALM sáng.
- Bối cảnh: tiếng xuất hiện từ khi nào, trước đó xưởng có sửa mái, kéo cáp, treo đèn, vệ sinh cánh hay rửa bằng nước không, và những việc đã làm.
- Nếu nghi điểm treo: ảnh vị trí bắt điểm treo vào kết cấu mái và vùng tôn xung quanh.
MEILILE phản hồi trong 1 giờ vào ngày làm việc và 24 giờ vào ngày nghỉ, chẩn đoán từ xa qua mã lỗi và video trước; khi cần thay linh kiện, linh kiện có sẵn tại kho Bình Dương và văn phòng Bắc Ninh. Động cơ PMSM và biến tần thuộc phạm vi chính sách bảo hành trọn đời khi lỗi do vật liệu hoặc sản xuất trong điều kiện vận hành bình thường; kết cấu cơ khí được hỗ trợ linh kiện chính hãng suốt vòng đời sản phẩm.
Ý chính: gửi model, điện áp, video có tiếng kèm màn hình tần số, nhịp tiếng đếm được, mã lỗi và bối cảnh qua Zalo; kỹ thuật MEILILE chẩn đoán từ xa trước khi đến tận nơi.
Câu hỏi thường gặp về quạt công nghiệp kêu to
Quạt trần công nghiệp kêu to có cần tra dầu hộp số hay thay dây curoa không?
Với quạt trần DF của MEILILE thì không. Quạt DF dùng động cơ PMSM truyền động trực tiếp: trục động cơ nối thẳng mâm cánh, không có hộp số, không có dây đai (dây curoa), không có chổi than, nên không có dầu hộp số để tra hay dây curoa để căng. Phần cần bôi trơn chỉ còn ổ bi động cơ (bạc đạn), loại bôi trơn sẵn, không cần thay dầu định kỳ, do kỹ thuật kiểm tra bằng ống nghe. Khi quạt DF kêu to, hãy nghe loại tiếng trước: rít đều, lạch cạch theo nhịp, ù kèm rung hay tiếng gió.
Quạt trần DF chạy bình thường ồn bao nhiêu?
Toàn dải 9 model quạt trần DF có mức ồn ≤40 dB theo bảng thông số nhà sản xuất. Đây là số công bố, không phải số đo tại nhà xưởng của bạn: đo giữa xưởng đang chạy máy thì con số là tổng của mọi nguồn ồn. Mốc so sánh đúng là giá trị nền đo khi nghiệm thu bàn giao ở các cấp tốc độ; độ ồn hoặc rung tăng rõ so với nền thì truy tìm nguyên nhân theo thứ tự bụi cánh, bu-lông, ổ bi.
Quạt trần kêu lạch cạch theo nhịp quay là do đâu?
Theo bảng tra sự cố của MEILILE, tiếng kêu lạ theo chu kỳ có ba nguyên nhân xếp theo thứ tự: vật lạ chạm cánh như dây treo hay tấm tôn cong, liên kết lỏng, rồi tới tiếng ổ bi. Đứng dưới sàn quan sát vùng quét cánh và khoảng trên cánh, ghi âm tiếng kêu gửi Zalo. Nếu không thấy vật cản, hoặc tiếng kim loại khô đều theo vòng quay, hãy dừng quạt và gọi kỹ thuật. Với DF-60 chạy ở tốc độ định mức 60 vòng/phút, một vòng quay mất khoảng 1 giây.
Quạt trần rung và kêu ù ở một tốc độ, các tốc độ khác thì êm, vì sao?
Lệch cân bằng bộ cánh, thường do bụi bám lệch, có biểu hiện là rung tăng theo tốc độ và mạnh lên ở một dải tốc độ; ngoài ra quạt có thể rung cộng hưởng với kết cấu mái ở một tần số. Ghi lại tần số trên màn hình biến tần lúc rung, tạm chạy ở mức khác và gửi video cho kỹ thuật. Vệ sinh đều toàn bộ cánh trước rồi mới kiểm tra cân bằng, không nới bu-lông kẹp cánh rồi siết lại theo cảm tính.
Khi nào phải dừng quạt trần ngay khi nghe tiếng kêu?
Dừng ngay khi có tiếng cọ kim loại theo nhịp quay; khi mái rung theo nhịp quạt kèm tiếng cọt kẹt kim loại ở điểm treo; khi có tiếng kim loại khô đều theo vòng quay mà không thấy vật cản; hoặc khi rung tăng nhanh trong vài ngày, rung không hết sau khi vệ sinh cánh. Nhấn dừng, chờ cánh dừng hẳn, ngắt điện tủ, khóa hoặc treo biển “Đang sửa chữa – cấm đóng điện” tại tủ, rồi gọi kỹ thuật. Không bật lại khi cánh còn quay theo quán tính.
Quạt di động YF kêu lạch cạch thì kiểm tra gì?
Ngắt nguồn (rút phích hoặc ngắt aptomat), chờ cánh dừng hẳn rồi kiểm tra ba chỗ mà lịch bảo dưỡng YF nêu: lồng bảo vệ có bị bẹp, biến dạng hoặc lỏng không, ốc bánh xe có lỏng không, cánh có bám bụi không. Khi vận hành phải khóa cả 4 bánh xe, vì quạt công suất lớn có phản lực gió, không khóa bánh quạt sẽ tự trôi. Nếu màn hình báo bất thường, chụp màn hình, quay video gửi kỹ thuật; hộp biến tần trên thân quạt là phần không tự mở.
Nguồn số liệu trong bài: cấu tạo động cơ PMSM truyền động trực tiếp, mức ồn ≤40 dB theo bảng thông số dòng DF, tốc độ quay và khối lượng từng model, hệ số tải điểm treo 6 lần, lịch và cách vệ sinh cánh, bảng lực siết tham chiếu, các dấu hiệu hỏng theo từng cụm, các lớp tự bảo vệ của biến tần, lịch bảo dưỡng quạt di động YF, thời gian phản hồi và chính sách bảo hành theo tài liệu MEILILE công bố. Thời gian một vòng quay do MEILILE tự tính từ tốc độ quay định mức. Cột lời khuyên trong bảng đối chiếu tóm tắt những gì các bài hướng dẫn sửa quạt phổ biến thường nêu.
Bài viết liên quan: Quạt công nghiệp bị cháy: làm gì trước · Bảo trì bảo dưỡng quạt trần công nghiệp · Cấu tạo quạt trần công nghiệp HVLS · Quạt trần công nghiệp có bị rơi không · Cách lắp đặt quạt trần công nghiệp · Quạt công nghiệp chạy yếu · Động cơ PMSM và động cơ cảm ứng