Quạt công nghiệp bị cháy: quạt trần DF không có tụ đề để thay, đừng mang động cơ đi quấn lại

Gõ “quạt công nghiệp bị cháy” vào Google, phần lớn bài ở trang kết quả đầu tiên viết cho quạt đứng, quạt treo tường, quạt hút và quạt gia đình dùng động cơ cảm ứng có tụ. Lời khuyên lặp lại khá giống nhau: kiểm tra và thay tụ, quấn lại mô tơ, tra dầu, kiểm tra bạc đạn. Với loại quạt đó, lời khuyên có cơ sở. Bài này viết cho chủ xưởng, quản lý bảo trì và kỹ sư cơ điện đang dùng quạt trần HVLS DF hoặc quạt di động YF của MEILILE, hai dòng quạt chạy bằng động cơ PMSM qua biến tần. Với hai dòng này, phần lớn danh sách quen thuộc kia không có chỗ để áp dụng, và vài việc trong đó, nếu do đơn vị không được MEILILE ủy quyền thực hiện, thì thuộc trường hợp không được bảo hành.

Bài đi theo trình tự của một sự cố thật: những phút đầu khi ngửi thấy mùi khét hay thấy aptomat nhảy; cách phân biệt quạt đã hỏng thật với biến tần chỉ tự ngắt để bảo vệ; bốn nhóm nguyên nhân là nguồn điện, nước và hơi ẩm, sét và xung điện lưới, cơ khí và nhiệt; những việc phòng ngừa theo lịch bảo trì; rồi điều khoản bảo hành và cách gửi sự cố cho kỹ thuật. Tiếng kêu lạ và gió yếu đã có bài riêng, bài này chỉ gắn link khi cần.

Trong bài: Vì sao không thay tụ, không quấn lại · Những phút đầu · Tự bảo vệ hay hỏng thật · Nguồn điện · Nước và hơi ẩm · Sét và xung điện · Cơ khí và nhiệt · Phòng ngừa theo lịch · Quạt di động YF · Bảo hành · Bảng chẩn đoán · Gửi sự cố cho kỹ thuật · Câu hỏi thường gặp

Quạt công nghiệp bị cháy: vì sao “thay tụ, quấn lại mô tơ” không phải cách sửa quạt trần DF?

Lời khuyên “thay tụ, quấn lại mô tơ” xuất phát từ loại động cơ. Quạt đứng, quạt treo tường, quạt hút thông thường phần lớn dùng động cơ cảm ứng có tụ, đổi tốc độ bằng cách đổi điện áp; tụ hỏng thì quạt không khởi động hoặc quay yếu, cuộn dây nóng lâu ngày thì cháy. Quạt HVLS đời cũ dùng động cơ cảm ứng kèm hộp số hoặc dây đai, kéo theo ba nhóm hỏng hóc kinh điển: mòn dây đai, rò dầu hộp số và tụ khởi động. Bài viết sửa quạt phổ biến đi theo đúng logic đó.

Còn một lý do nữa khiến cuộn dây của loại quạt này hay cháy. Mạch chỉnh tốc kiểu quạt gia dụng giữ nguyên tần số lưới 50 Hz và chỉ hạ điện áp: quạt quay chậm lại nhưng dòng không giảm tương ứng, phần điện dôi ra biến thành nhiệt trong cuộn dây. Chạy nóng như vậy thì cuộn dây nhanh lão hóa. Mạch này cũng không có màn hình, không khởi động mềm và không có lớp bảo vệ động cơ nào, nên khi có sự cố, thường chỉ biết khi đã ngửi thấy mùi khét.

Quạt trần DF của MEILILE khác ở cả hai điểm. Động cơ PMSM truyền động trực tiếp, không có hộp số, dây đai hay tụ khởi động. Động cơ không nối thẳng vào lưới điện mà nhận điện từ tủ biến tần đi kèm từng quạt: điện vào tủ theo sơ đồ 1 pha 220 V hoặc 3 pha 380 V, điện ra ba cực U, V, W tới động cơ luôn là 3 pha, tần số điều chỉnh được. Động cơ nam châm vĩnh cửu không tự khởi động và không tự điều tốc nếu thiếu bộ điều khiển tương ứng; biến tần ở đây là một phần của động cơ, không phải phụ kiện. Vì vậy “tụ đề yếu nên quạt không lên” không phải một chẩn đoán dùng được cho quạt DF: không có tụ đề nào để thay.

Cũng nên nói rõ để tránh hiểu nhầm: không có tụ đề không có nghĩa là trong tủ không có tụ nào. Tủ biến tần có tụ DC-link bên trong, và tụ này có thể còn tích điện sau khi đã ngắt nguồn. Đó là phần người dùng không được tự can thiệp, và là lý do mục “những phút đầu” dưới đây yêu cầu không mở tủ.

Còn chuyện quấn lại động cơ. Động cơ PMSM của quạt DF có stator với cuộn dây đồng nhận dòng điện từ biến tần, và rotor nam châm vĩnh cửu kiểu rotor ngoài, bắt trực tiếp vào mâm cánh. Tủ đi kèm điều khiển động cơ theo bộ tham số đã được hiệu chỉnh trước khi xuất xưởng; tài liệu hướng dẫn của biến tần cho thấy điều khiển động cơ đồng bộ nam châm vĩnh cửu cần đúng bộ thông số động cơ, và chạy điều khiển vector khi chưa dò thông số động cơ (auto-tuning) là một nguyên nhân gây lỗi quá dòng. Mang động cơ xuống để một tiệm điện quấn lại nghĩa là tháo cánh, hạ khối động cơ khỏi hệ treo và tự sửa phần điện. Theo tài liệu bảo trì của MEILILE, tháo cánh, can thiệp tủ biến tần hoặc thay đổi kết cấu treo do đơn vị không được MEILILE ủy quyền thực hiện vừa tạo nguy cơ mất an toàn, vừa thuộc trường hợp không được bảo hành; hướng dẫn sử dụng cũng nhắc tự ý tháo dỡ hoặc sửa chữa quạt khi chưa được ủy quyền có thể làm hỏng sản phẩm. Trong khi đó, động cơ PMSM có lỗi vật liệu, lỗi sản xuất thì được sửa chữa hoặc thay thế miễn phí trong suốt vòng đời sản phẩm.

Ý chính: quạt trần DF không có tụ đề để thay, và động cơ PMSM chạy theo bộ tham số của tủ đi kèm; đừng mang động cơ đi quấn lại hay mang tủ ra tiệm, vì lỗi vật liệu, lỗi sản xuất đã nằm trong bảo hành trọn đời, còn tự tháo, tự can thiệp thì không.

Mùi khét, khói hoặc aptomat nhảy: làm gì trong những phút đầu?

Bảng tra sự cố của MEILILE có một dòng viết cho đúng tình huống này: aptomat nhảy lại ngay sau khi đóng, hoặc có mùi khét, thì không đóng điện lại và gọi kỹ thuật ngay. Nguyên tắc chung của bảng là hiện tượng cơ khí như rung, kêu thì dừng quạt trước, chẩn đoán sau; hiện tượng điện như mã lỗi, không chạy thì chụp màn hình biến tần gửi kỹ thuật. Riêng mùi khét và khói thì ưu tiên trên hết: ngắt điện trước, mọi việc khác làm sau.

1. Có mùi khét hoặc khói: ngắt điện ngay. Ngắt aptomat riêng đặt trước tủ biến tần của quạt đó; sơ đồ cấp điện MEILILE khuyến nghị mỗi quạt một aptomat riêng chính là để cắt điện một quạt mà các quạt khác vẫn chạy. Không đứng chờ chụp màn hình trong trường hợp này. Nếu thấy lửa, làm theo quy trình phòng cháy của nhà xưởng.
2. Chỉ dừng và báo lỗi, không có mùi: chụp mã lỗi trước. Bản ghi sự cố của biến tần lưu mã lỗi cùng tần số, dòng điện ngõ ra và điện áp bus DC lúc xảy ra lỗi, và ảnh chụp giúp kỹ thuật chẩn đoán từ xa trước khi phải đến tận nơi. Nhật ký mã lỗi được lưu trong bộ nhớ, kỹ thuật đọc lại được trong lần kiểm tra.
3. Không đóng điện lại để “thử xem”. Khóa hoặc treo biển “Đang sửa chữa – cấm đóng điện” tại tủ, để người ca sau không đóng lại khi chưa biết chuyện gì đã xảy ra.
4. Chờ cánh dừng hẳn. Đừng nhấn chạy lại khi cánh còn quay theo quán tính: khởi động lúc động cơ còn đang quay có thể làm biến tần báo quá dòng khi tăng tốc.
5. Không mở tủ, không chạm vào dây U, V, W. Ngắt aptomat chưa có nghĩa là mọi chỗ đều hết điện: tụ DC-link bên trong tủ có thể còn tích điện sau khi ngắt nguồn, và động cơ nam châm vĩnh cửu bị quay ngoài ý muốn sẽ sinh ra điện áp, có thể nạp điện ngược cho biến tần. Mở tủ là việc của kỹ thuật viên; người vận hành chỉ cần nhớ: dù đã ngắt điện, vẫn không được chạm vào đầu cực bên trong tủ. Cách làm việc an toàn gần tủ có ở mục cuối bài biến tần quạt trần công nghiệp.
6. Ghi lại bối cảnh. Sự cố xảy ra lúc nào, quạt đang chạy ở tần số bao nhiêu, mùi khét ở phía tủ hay phía trên trần, trời có mưa hay giông không, xưởng vừa sửa điện, kéo thêm máy hay rửa sàn không. Những chi tiết này quyết định nhóm nguyên nhân ở các mục dưới.

Ý chính: có mùi khét hoặc khói thì ngắt aptomat riêng của quạt ngay, không đóng lại, không mở tủ; chỉ báo lỗi mà không có mùi thì chụp mã lỗi trước; trong mọi trường hợp, chờ cánh dừng hẳn và ghi lại bối cảnh để gửi kỹ thuật.

Quạt dừng, màn hình báo lỗi: biến tần tự bảo vệ hay quạt đã cháy thật?

Với quạt PMSM chạy biến tần, “quạt tự tắt” thường là lúc tủ đang làm đúng việc của nó. Một mã lỗi trên màn hình nghĩa là biến tần đã tự ngắt để bảo vệ, chưa chắc là tủ hỏng. Tủ biến tần của quạt DF có các lớp bảo vệ quá tải, quá nhiệt, quá dòng, quá áp, mất pha, kẹt rotor, mất đồng bộ (mất bước) và bảo vệ quá thời gian khởi động; tài liệu hướng dẫn của biến tần còn liệt kê thấp áp, mất pha đầu vào, mất pha đầu ra, quá nhiệt bộ tản nhiệt hoặc mô-đun, lỗi phát hiện dòng điện. Theo MEILILE, các lớp tự bảo vệ này ngăn phần lớn sự cố từ trước khi gây hỏng động cơ.

Tài liệu cấu tạo quạt HVLS mô tả biến tần “sắp hỏng” cũng theo hướng đó: biến tần thường báo lỗi trước khi ngừng hẳn, như quạt tự dừng rồi khởi động lại, hiển thị mã lỗi, hoặc không lên được dải tốc độ cao. Nhiều mã lỗi có nguyên nhân nằm ngoài tủ điện: cánh bị cản, ổ trục nặng, hoặc nguồn điện xưởng sụt áp giờ cao điểm đều làm biến tần ngắt bảo vệ. Quy trình đúng là đọc mã lỗi trước, kiểm tra theo thứ tự nguồn điện, phần cơ, tản nhiệt, rồi mới kết luận về tủ.

Thiết bị đóng cắt phía trước tủ cũng có những lần nhảy không phải vì quạt hỏng. Khi đóng điện, tủ biến tần có dòng xung nạp tụ DC (dòng khởi động khi đóng điện), đặc biệt khi nhiều tủ cùng được đóng một lúc từ một aptomat nhánh; đặc tính cắt của aptomat nhánh và có cần đóng điện lần lượt từng quạt hay không do kỹ sư điện của nhà xưởng chốt. Tủ biến tần thường có bộ lọc nhiễu nối xuống đất nên có một dòng rò nhỏ ngay cả khi không lỗi; gom quá nhiều tủ sau một RCD (CB chống giật) dễ làm nó nhảy khi không có lỗi thật. Nhảy aptomat chưa phải là bằng chứng quạt đã cháy, nhưng nhảy lại ngay sau khi đóng, hoặc kèm mùi khét, thì phải coi là hỏng thật cho tới khi kỹ thuật kiểm tra xong.

Bảng các nhóm lỗi đầy đủ, ai xử lý nhóm nào và thứ tự đọc lỗi tại hiện trường đã có ở bài biến tần quạt trần công nghiệp; bài này không nhắc lại từng nhóm. Mã hiển thị cụ thể tùy bộ điều khiển đi kèm, nên hãy chụp đúng màn hình thay vì chép tay mã lỗi.

Ý chính: mã lỗi trên màn hình thường là biến tần tự ngắt để bảo vệ, chưa phải quạt cháy; aptomat nhánh hay CB chống giật nhảy cũng có thể do cách cấp điện; chỉ khi nhảy lại ngay sau khi đóng, có mùi khét hoặc có vết ám đen mới coi là hỏng thật.

Nhóm nguyên nhân 1 – nguồn điện: sai điện áp, đấu điện lưới vào đầu ra, mất pha, sụt áp, đầu cốt lỏng

Thứ tự kiểm tra khi biến tần báo lỗi bắt đầu từ nguồn điện, và phần lớn những lần tủ biến tần hỏng vì điện đều đến từ phía lắp đặt, không phải từ quạt. Năm điểm dưới đây xếp theo mức độ hậu quả.

Sai điện áp so với model

Điện áp của quạt DF đi theo model, không theo đường kính. DF-73 và DF-65 chỉ có bản 380 V ba pha; DF-60 và DF-55 có cả 380 V và 220 V; DF-50, DF-45, DF-40, DF-35 và DF-30 chỉ có bản 220 V một pha. Cực nguồn vào của tủ là L1, L2, L3 hay L, N tùy loại tủ đi kèm, nên điện áp phải chốt ngay khi đặt hàng, không đổi tùy ý sau khi đã giao. Khi nghiệm thu, đọc nhãn động cơ và đối chiếu hợp đồng ba thông tin là model, công suất, điện áp; lắp nhầm điện áp là lỗi rất tốn kém và nằm ngoài phạm vi bảo hành.

Đấu điện lưới vào ngõ ra U, V, W

Mỗi bộ quạt có hai đoạn cáp khác nhau về tính chất: đoạn nguồn vào từ aptomat riêng tới cực L, N hoặc L1, L2, L3 của tủ là điện lưới, còn đoạn ra từ cực U, V, W lên động cơ là điện áp xung do biến tần tạo ra. Nhầm đầu vào với đầu ra là lỗi làm hỏng biến tần ngay khi đóng điện, nên hai đầu cáp phải được ghi nhãn rõ trước khi kéo lên cao. Cũng trong nhóm này: không chèn thiết bị đóng cắt, tụ điện hay thiết bị đo vào giữa tủ biến tần và động cơ nếu tài liệu biến tần không cho phép, và không đấu dây vào các cực bên trong tủ. Thói quen “gắn thêm tụ cho mạnh” của quạt cảm ứng, đem sang quạt DF, rơi đúng vào điều cấm này.

Mất pha, thấp áp, quá áp

Nhóm lỗi nguồn gồm thấp áp, quá áp và mất pha đầu vào: biến tần đã phát hiện nguồn cấp vào tủ không ổn định hoặc thiếu pha. Tại hiện trường, xem aptomat, sụt áp giờ cao điểm và tuyến nguồn có dùng chung aptomat với máy khác không. Người vận hành xem aptomat, chụp mã lỗi; đo điện áp từng pha là việc của kỹ thuật. Trường hợp lỗi thấp áp lặp lại vào giờ cao điểm sản xuất, đối chiếu lại số đo điện áp trong biên bản bàn giao trước khi kết luận do quạt.

Chung mạch với đèn, cầu trục, hoặc dồn quạt 220 V vào một pha

Ở xưởng cải tạo, quạt thường được thêm vào sau và đội thi công tìm mạch có sẵn ở gần để lấy điện. Ba cái bẫy hay gặp: lấy điện từ mạch đèn nhà xưởng, khi đó RCD có thể nhảy mà không có lỗi thật và cả quạt lẫn đèn của khu vực cùng tắt; dùng chung nhánh với cầu trục hoặc palăng, mỗi lần động cơ nâng hạ khởi động gây sụt áp tức thời và biến tần quạt có thể báo thấp áp, dừng giữa ca; câu dây nối từ tủ này sang tủ kia, khiến mối nối ở mỗi tủ trở thành điểm hỏng chung của cả dãy. Với dãy quạt 220 V, nếu dồn hết vào một pha thì điện áp pha đó tụt khi cả dãy chạy, dòng trên dây trung tính tăng, và aptomat tổng có thể nhảy vì quá tải một pha; quạt phải chia đều lên L1, L2, L3, và dây trung tính không nhỏ hơn dây pha vì dòng hài bậc 3 cộng dồn trên dây trung tính. Cách chia pha, chọn aptomat và dây có ở bài cấp điện quạt trần công nghiệp.

Đầu cốt lỏng và tiếp địa

Trong checklist bảo trì hằng năm của MEILILE, phía tủ biến tần có mục kiểm tra đầu cốt đấu nối, với ghi chú rằng nhiệt sinh ra ở đầu cốt lỏng là nguyên nhân cháy tủ phổ biến nhất. Đây là nguyên nhân không báo trước bằng mã lỗi nào, nên chỉ phát hiện được bằng kiểm tra định kỳ. Cùng lúc, tủ biến tần có cực tiếp địa riêng và phải được nối dây bảo vệ: dây PE đi theo từng nhánh về thanh tiếp địa của tủ phân phối, không lấy vỏ máng cáp hay ống thép làm đường tiếp địa duy nhất, khung động cơ nối về cực tiếp địa của tủ qua dây tiếp địa trong cáp động cơ. Việc đấu nối, đo kiểm tiếp địa do thợ điện có chứng chỉ thực hiện.

Ý chính: phía nguồn điện, năm nguyên nhân hay làm hỏng tủ là sai điện áp so với model, đấu điện lưới vào U, V, W, nguồn mất pha hoặc sụt áp, lấy điện chung mạch đèn hay cầu trục, và đầu cốt lỏng; sai điện áp và đấu sai sơ đồ nằm trong các trường hợp không áp dụng bảo hành, còn đầu cốt lỏng chỉ bắt được bằng kiểm tra định kỳ.

Nhóm nguyên nhân 2 – nước và hơi ẩm: mưa tạt, mái dột, vòi xịt rửa

Với dòng quạt trần HVLS DF, MEILILE không công bố cấp IP. Không công bố nghĩa là không có con số nào để dựa vào khi quyết định cho quạt tiếp xúc với nước, nên dòng DF phải được coi như một thiết bị cần giữ khô: chỉ treo ở chỗ mưa không tạt tới, và không suy ra dòng DF chịu được xịt rửa. Phần cứng biến tần bản tiêu chuẩn có lớp phủ chống ẩm, bụi, ăn mòn, nhưng lớp phủ đó thuộc phần cứng bên trong tủ, không phải cấp IP của tủ hay của quạt.

Nước có thể gây hại ở hai cụm: động cơ và tủ biến tần. Với động cơ, nước len vào cụm động cơ và trôi mỡ ổ bi, hỏng theo kiểu không nhìn thấy ngay; đó là lý do lịch vệ sinh của MEILILE chỉ dùng khăn ẩm và chất tẩy trung tính, không dùng vòi xịt áp lực. Bốn nguồn nước hay gặp:

• Mưa tạt ở dải sát cạnh hở của nhà xưởng bán hở, hiên, mái che. Phải xét cả mép vùng quét của cánh, không chỉ tâm quạt.
• Nước từ trên xuống: mái dột, máng xối tràn khi mưa to, khe giữa mái và tường, nước ngưng nhỏ giọt dưới mái tôn. Nước từ trên xuống rơi thẳng vào động cơ, vì động cơ dòng DF nằm ngay trên mâm cánh.
• Vòi rửa sàn, khu xịt rửa thiết bị: tia nước không được chạm tới vùng quét của cánh, động cơ và chỗ đặt tủ biến tần.
• Béc phun sương ở chuồng trại hay khu làm mát: luồng phun sương cũng không được tới vùng quét của cánh, động cơ và tủ.

Với tủ, khi nghiệm thu phải kiểm tra vị trí tủ thoáng gió, tránh nắng hắt, tránh khu vực rửa sàn. Tủ lắp ở chân cột gần rãnh thoát nước rửa sàn thì sớm muộn cũng gặp sự cố. Vết ố, rêu, gỉ trên kết cấu quanh vị trí là dấu hiệu chỗ đó ướt lặp lại nhiều lần; không treo quạt và không đặt tủ biến tần ở vùng có dấu vết này. Năm bước kiểm tra một vị trí có hứng mưa hay không có ở bài quạt trần công nghiệp ngoài trời.

Hơi ẩm tích dần thì không cần đến một trận mưa cũng đủ gây hại. Trong kỳ kiểm tra 12 tháng, kỹ thuật viên đo điện trở cách điện cuộn dây động cơ bằng đồng hồ đo điện trở cách điện (mê-gôm-mét) 500 VDC; giá trị đạt yêu cầu thông thường từ 1 MΩ trở lên, thấp hơn là dấu hiệu ẩm hoặc lão hóa cách điện cần xử lý sớm. Phép đo này làm sau khi đã cắt điện, khóa aptomat và kiểm tra không còn điện, tháo cáp ra khỏi tủ để đo, không đo cách điện xuyên qua biến tần; đó là lý do nó thuộc việc của kỹ thuật viên, không phải của người vận hành. Với xưởng ẩm như chế biến thực phẩm hay trại chăn nuôi, đây là hạng mục đáng chú ý trong kỳ 12 tháng.

Về bảo hành: ngập nước nằm trong danh sách không thuộc phạm vi bảo hành. Điều khoản bảo hành công bố không có mục riêng cho việc lắp ngoài trời, nên bài này không kết luận thay rằng hư hỏng do mưa tạt có được bảo hành hay không; hãy mô tả vị trí lắp ngay từ bước khảo sát và yêu cầu ghi vào hợp đồng.

Ý chính: MEILILE không công bố cấp IP cho dòng DF, nên quạt và tủ phải ở chỗ mưa, mái dột, vòi rửa và phun sương không chạm tới; hơi ẩm tích dần được phát hiện bằng phép đo điện trở cách điện cuộn dây trong kỳ kiểm tra 12 tháng.

Nhóm nguyên nhân 3 – sét và xung điện lưới: lớp bảo vệ trong tủ làm gì, bảo hành không gồm gì

Phần cứng tủ biến tần bản tiêu chuẩn của dòng HVLS có chống sét và lọc EMI tích hợp, theo tài liệu MEILILE là nhằm giảm tác động của xung lưới và sét cảm ứng, bên cạnh nguồn cách ly nhiều mạch độc lập và mạch in phân vùng điện động lực và điện điều khiển. Đây là lớp bảo vệ nằm trong tủ, chỉ nhằm giảm tác động của xung đi theo đường dây vào, không phải cam kết chống sét. MEILILE không công bố mức chịu xung cụ thể của tủ, nên bài này không đưa con số nào.

Có hai giới hạn cần đọc cùng lúc. Một là lớp bảo vệ trong tủ không thay cho hệ tiếp địa của nhà xưởng: hệ tiếp địa (cọc, điện trở nối đất, sơ đồ nối đất) là phần của công trình, do kỹ sư điện của nhà xưởng thiết kế và đo theo tiêu chuẩn điện hiện hành; bộ quạt chỉ cần được nối đúng vào hệ đó, và kết cấu treo bằng thép được nối vào hệ liên kết đẳng thế chung theo thiết kế điện của công trình, không coi việc quạt treo lên khung thép là đã được tiếp địa. Hai là chính sách bảo hành ghi rõ thiên tai, sét đánh trực tiếp, ngập nước, cháy nổ và va đập ngoại lực không thuộc phạm vi bảo hành.

Sau một cơn giông, nếu quạt không lên: kiểm tra aptomat và nguồn tủ, chụp màn hình nếu có mã lỗi, ghi lại thời điểm giông. Aptomat nhảy lại ngay sau khi đóng hoặc có mùi khét thì xử lý như mục “những phút đầu”, không đóng lại. Nếu cả dãy quạt cùng báo lỗi nhóm nguồn sau giông, đó là thông tin quan trọng cho thợ điện của xưởng, vì nguyên nhân khi đó nằm ở phía lưới chứ không phải ở từng quạt.

Ý chính: tủ biến tần bản tiêu chuẩn có chống sét và lọc EMI tích hợp nhằm giảm tác động của xung lưới và sét cảm ứng; đó không phải cam kết chống sét, không thay hệ tiếp địa của nhà xưởng, và sét đánh trực tiếp nằm ngoài phạm vi bảo hành.

Nhóm nguyên nhân 4 – cơ khí và nhiệt: cánh bị cản, ổ trục nặng, tủ không thoát được nhiệt

Động cơ cháy vì quá tải là kịch bản quen thuộc ở quạt cảm ứng không có bảo vệ. Ở quạt DF, cùng nguyên nhân đó thường hiện ra trước dưới dạng mã lỗi nhóm tải: quá dòng, quá tải động cơ, quá tải biến tần. Biến tần đã phát hiện động cơ phải kéo nặng hơn bình thường, hoặc đường ra U, V, W bị chạm đất, ngắn mạch. Tủ có thêm bảo vệ kẹt rotor cho trường hợp phần quay bị giữ lại.

Cánh bị cản, khởi động lại khi cánh chưa dừng

Tại hiện trường, các nguyên nhân cơ của nhóm tải là vật cản trong vùng quét cánh, ổ trục quay nặng, hoặc quạt được khởi động lại khi cánh chưa dừng hẳn. Quy tắc lắp đặt MEILILE chừa tối thiểu 0,6 m từ mặt phẳng cánh lên tới mái, vì kèo hoặc vật cản phía trên; một ống gió, máng cáp hay dây đèn kéo vào khoảng này sau khi lắp quạt là chỗ nên nhìn trước. Dừng quạt, chờ cánh dừng hẳn và ngắt điện tủ rồi mới nhìn tìm vật cản từ dưới sàn; vật cản trên cao để kỹ thuật xử lý. Không thấy nguyên nhân cơ thì có thể là đường ra U, V, W chạm đất, ngắn mạch, gọi kỹ thuật.

Ổ trục xuống cấp và động cơ nóng dần

Dấu hiệu sớm của cụm ổ trục là tiếng rít đều theo vòng quay, vỏ động cơ nóng bất thường, và dòng điện đo được tăng dần qua các kỳ bảo trì trong khi tốc độ không đổi. Dấu hiệu nên chú ý với cả động cơ là vỏ động cơ nóng dần lên qua các kỳ đo trong khi tốc độ và tải không đổi. Khi nghiệm thu, kỹ thuật đo dòng điện đầy tải lúc chạy hết tốc độ. Bảng thông số MEILILE ghi dòng đầy tải theo từng model (DF-73 3,0 A; DF-65 3,3 A; DF-60 và DF-55 bản 380 V 3,3 A; DF-50, DF-45 và DF-40 2,9 A; DF-35 và DF-30 3,0 A), nhưng chưa ghi rõ dòng này đo ở phía nào và ở điện áp nào; vì vậy hãy đối chiếu với nhãn tủ và số đo lúc bàn giao, không dùng riêng con số trong bảng để kết luận quạt hỏng. Các số đo lưu trong hồ sơ máy là mốc để biết động cơ đang nóng lên hay không, trước khi có mùi khét. Cách nghe tiếng ổ trục có ở bài quạt công nghiệp kêu to.

Tủ biến tần không thoát được nhiệt

Nhóm nhiệt gồm quá nhiệt bộ tản nhiệt hoặc mô-đun: tủ không thoát được nhiệt. Nguyên nhân tại hiện trường là khe tản nhiệt bám bụi, quạt làm mát của tủ không chạy, tủ bị nắng hắt, nhiệt độ xung quanh cao, đặc biệt vào mùa nóng, đúng lúc quạt cần chạy nhiều. Người vận hành làm được một việc: ngắt aptomat, chờ vài phút cho tụ xả, dùng chổi mềm hoặc khí nén áp suất thấp làm sạch khe tản nhiệt và cửa gió tủ, tuyệt đối không mở nắp tủ. Lỗi vẫn lặp lại sau khi vệ sinh thì gọi kỹ thuật. Xưởng gỗ nhiều mùn cưa, xưởng dệt nhiều xơ sợi, trại chăn nuôi ẩm và khu nhiều dầu mỡ nên rút chu kỳ vệ sinh 6 tháng xuống 3–4 tháng, vì bụi bám vào khe tản nhiệt nhanh hơn.

Ý chính: ở quạt DF, quá tải cơ khí thường hiện ra trước bằng mã lỗi nhóm tải hoặc bảo vệ kẹt rotor; chỉ nhìn tìm vật cản từ dưới sàn sau khi đã ngắt điện và cánh đã dừng, theo dõi nhiệt vỏ và dòng điện qua các kỳ đo, giữ khe tản nhiệt tủ sạch để tủ không quá nhiệt.

Phòng ngừa quạt bị cháy: việc nào làm lúc lắp, hằng tháng, 6 tháng và 12 tháng

Gom bốn nhóm nguyên nhân ở trên lại, phần lớn việc phòng ngừa đã nằm sẵn trong quy trình lắp đặt và lịch bảo trì của MEILILE. Bảng dưới chỉ lấy ra những việc liên quan tới nguy cơ cháy, không chép lại toàn bộ lịch bảo trì. Hướng dẫn sử dụng cũng khuyến nghị đơn vị sử dụng kiểm tra an toàn toàn diện tất cả quạt công nghiệp đang vận hành tối thiểu mỗi năm một lần.

Bảo trì đúng lịch còn có một ý nghĩa với bảo hành. Theo chính sách của MEILILE, bảo trì đúng lịch cũng là điều kiện giữ hiệu lực bảo hành trọn đời, với ba mốc tối thiểu: kiểm tra nhìn – nghe hằng tháng, vệ sinh và siết lại bu-lông hệ treo mỗi 6 tháng, kiểm tra toàn diện mỗi 12 tháng. MEILILE lưu hồ sơ bảo trì theo số máy, gồm số liệu đo lực siết, cách điện, độ ồn của từng lần; khi có sự cố, hồ sơ đó giúp phân định nguyên nhân rõ hơn. Lịch đầy đủ ở bài bảo trì bảo dưỡng quạt trần công nghiệp.

Ý chính: phòng cháy cho quạt DF bắt đầu từ lúc lắp (đúng điện áp, aptomat riêng, không chung đèn hay cầu trục, tiếp địa, tủ ở chỗ khô thoáng) và giữ bằng ba mốc bảo trì; trong kỳ 12 tháng, hai hạng mục liên quan trực tiếp tới nguy cơ cháy là đo cách điện cuộn dây và kiểm tra đầu cốt.

Quạt di động YF có mùi khét hoặc tự tắt: hộp biến tần trên thân, phích cắm và nguồn

Quạt di động YF cũng dùng động cơ PMSM, không chổi than, không hộp số, nhưng bộ điều khiển không đặt rời mà là hộp biến tần tích hợp ngay trên thân quạt: điều khiển vector sóng sin, 10 cấp tốc độ cài sẵn, màn hình LED. Hộp biến tần giám sát quá tải, quá nhiệt, mất pha, kẹt rotor và tự dừng trước khi hư hỏng lan nặng. Vì vậy, YF tự tắt và màn hình báo bất thường thường là bảo vệ đang làm việc; hộp biến tần là phần người dùng không tự mở.

Ba điểm dễ gây sự cố điện ở quạt di động khác với quạt trần:

1. Bản điện áp. Dòng YF có ba bản điện áp AC 110 / 220 / 380 V. Bản 220 V một pha cắm vào ổ điện xưởng thông thường là chạy, không cần thợ; bản 380 V ba pha phải do thợ điện đấu đúng sơ đồ. Bản điện áp nên chốt cùng lúc với cỡ quạt khi đặt hàng. Sử dụng sai điện áp nằm trong các trường hợp không áp dụng bảo hành, nên khi chuyển quạt sang khu khác, kiểm tra ổ cắm ở đó đúng với bản điện áp của quạt.
2. Dây nguồn, phích cắm và nước. Động cơ YF Type A và Type B đạt cấp bảo vệ IP55 theo hồ sơ kiểm định chất lượng; Type C chưa có hồ sơ kiểm định riêng. IP55 là thông số của động cơ: trang thông số không ghi cấp IP cho bộ điều khiển, dây nguồn và phích cắm. Vì vậy ổ cắm và phích cắm phải ở chỗ khô, dây nguồn không nằm trong vũng nước, quạt không ngâm nước, nên che chắn khi mưa lớn kéo dài và để ngoài hướng tia nước khi xịt rửa. Dây nguồn đi sát tường hoặc treo cao qua lối xe nâng, không vắt ngang lối đi.
3. Bánh xe, lồng và khoảng hút gió. Khóa cả 4 bánh xe khi vận hành: quạt công suất lớn có phản lực gió, không khóa bánh thì quạt sẽ tự trôi. Lồng bảo vệ bị bẹp sau va quẹt có thể chạm cánh. Chừa từ 0,5 m phía sau quạt để hút gió, không kê sát tường.

Khi có mùi khét hoặc quạt tự tắt: tắt quạt, rút phích hoặc ngắt aptomat, chờ cánh dừng hẳn. Kiểm tra lồng bảo vệ, xem cánh có bị vật lạ kẹt không, phích và ổ cắm có khô, có vết ám đen không. Màn hình vẫn báo bất thường sau khi cấp điện lại, hoặc có mùi khét, thì chụp màn hình, chụp phích cắm và ổ cắm, gửi kỹ thuật. Quạt YF có chính sách hậu mãi giống toàn bộ sản phẩm MEILILE: bảo hành trọn đời cả động cơ PMSM và biến tần đối với lỗi vật liệu và lỗi sản xuất.

Ý chính: quạt di động YF có hộp biến tần trên thân với bảo vệ quá tải, quá nhiệt, mất pha, kẹt rotor; giữ đúng bản điện áp, giữ phích cắm và ổ cắm khô, khóa bánh, không mở hộp biến tần, có mùi khét thì rút phích và gửi kỹ thuật.

Quạt bị cháy có được bảo hành không: điều khoản trọn đời nói gì

Chính sách bảo hành của MEILILE áp dụng cho lỗi vật liệu và lỗi sản xuất trong điều kiện vận hành bình thường. Động cơ PMSM được bảo hành trọn đời: mọi lỗi vật liệu, lỗi sản xuất được sửa chữa hoặc thay thế miễn phí trong suốt vòng đời sản phẩm. Bộ điều khiển biến tần cũng được bảo hành trọn đời: mọi lỗi do nhà sản xuất được sửa chữa hoặc thay thế miễn phí, linh kiện chính hãng luôn có sẵn tại Việt Nam. Ở quạt trần DF, tủ biến tần không có thời hạn bảo hành riêng ngắn hơn động cơ; chính sách áp dụng đồng nhất cho cả 9 model, từ DF-30 đến DF-73.

Vì vậy câu hỏi “quạt cháy có được bảo hành không” không có câu trả lời chung: nó phụ thuộc nguyên nhân, và nguyên nhân do kỹ thuật xác định sau khi kiểm tra, không đoán từ mùi khét. Bảng dưới đối chiếu các tình huống trong bài với điều khoản công bố, không thêm điều kiện nào ngoài điều khoản.

Hai điều kiện giữ hiệu lực mà trang chính sách nêu riêng: bảo trì đúng lịch với ba mốc tối thiểu, và kết cấu treo chịu được tải thiết kế tối thiểu bằng 6 lần khối lượng tịnh của quạt. Hỗ trợ kỹ thuật, gồm tư vấn vận hành và hướng dẫn xử lý sự cố qua Zalo hoặc hotline, là trọn đời, không giới hạn thời gian. Với dự án số lượng lớn hoặc đấu thầu, điều khoản bảo hành mở rộng được thỏa thuận riêng trong hợp đồng. Toàn văn ở trang chính sách bảo hành.

Quy trình bảo hành gồm 4 bước: báo sự cố qua Zalo hoặc hotline kèm video, ảnh hiện tượng và mã model; chẩn đoán từ xa nhờ mã lỗi hiển thị trên màn hình biến tần; xử lý tại chỗ hoặc thay linh kiện, với đội kỹ thuật và linh kiện thay thế có sẵn tại kho Bình Dương cho miền Nam và văn phòng Bắc Ninh cho miền Bắc; nghiệm thu và theo dõi sau sửa chữa. Hồ sơ mỗi quạt được lưu theo số máy, nên gọi bảo hành không cần tìm lại giấy tờ.

Ý chính: động cơ PMSM và biến tần được bảo hành trọn đời với lỗi vật liệu, lỗi sản xuất trong điều kiện vận hành bình thường; sai điện áp, đấu sai sơ đồ, tự can thiệp tủ, lắp sai bởi đơn vị không được chấp thuận, thiên tai, sét đánh trực tiếp, ngập nước, cháy nổ, va đập ngoại lực thì không; nguyên nhân do kỹ thuật xác định, nên đừng tự sửa trước khi gửi.

Bảng chẩn đoán quạt công nghiệp bị cháy, có mùi khét hoặc tự ngắt

Bảng dưới gom các trường hợp ở trên theo hiện tượng bạn thấy tại xưởng. Bảng chỉ dành cho nhóm sự cố điện và nhiệt; rung, tiếng kêu lạ và gió yếu có bảng riêng ở bài bảo trì bảo dưỡng quạt trần công nghiệp, bài quạt công nghiệp kêu to và bài quạt công nghiệp chạy yếu.

Đọc bảng theo hàng: cột “Người vận hành làm ngay” là những việc làm được từ mặt đất, không cần lên cao và không mở tủ. Mọi việc phải rời mặt đất, như lên gần động cơ, tháo lắp chi tiết hay lau cánh, đều thuộc phạm vi làm việc trên cao, cần người có chứng chỉ, dây an toàn và phương tiện nâng phù hợp, và chỉ làm khi quạt đã dừng hẳn và đã ngắt điện tủ.

Ý chính: mùi khét, khói, aptomat nhảy lại ngay hay báo lỗi sau khi dính nước thì gọi kỹ thuật ngay; mã lỗi nhóm nguồn, tải, nhiệt thì người vận hành kiểm tra từ ngoài vào trong trước, lỗi lặp lại mới chuyển kỹ thuật.

Gửi sự cố cho kỹ thuật MEILILE qua Zalo: cần những gì?

Với một quạt nghi bị cháy, đoạn video quạt đang chạy không còn là thứ cần gửi, vì không nên đóng điện lại để quay. Kỹ thuật cần những thông tin sau, gửi qua Zalo:

• Thông tin máy: model quạt và mã model trên nhãn, số máy nếu có, điện áp nguồn đang cấp (220 V hay 380 V; với YF là bản 110, 220 hay 380 V).
• Màn hình tủ: ảnh mã lỗi nếu đã kịp chụp trước khi ngắt điện. Không kịp chụp thì ghi rõ, vì biến tần lưu nhật ký mã lỗi trong bộ nhớ.
• Mặt ngoài tủ và aptomat: ảnh tủ đã đóng nắp, chỗ có vết ám đen nếu thấy từ bên ngoài, trạng thái aptomat riêng của quạt và aptomat nhánh. Không mở tủ để chụp bên trong.
• Mùi khét ở đâu: phía tủ hay phía động cơ trên trần, có khói không, kéo dài bao lâu.
• Bối cảnh: thời điểm xảy ra, quạt đang chạy ở tần số bao nhiêu, trời có mưa hay giông không, gần đây xưởng có sửa điện, thêm máy, dời tủ, rửa sàn, mái dột không, và những việc đã làm sau sự cố.
• Sơ đồ cấp điện: quạt lấy điện từ đâu, có chung mạch với đèn hay cầu trục không, nếu có ảnh tủ phân phối hoặc sơ đồ một sợi thì gửi kèm.

MEILILE phản hồi trong 1 giờ vào ngày làm việc, trong giờ làm việc 08:00–17:30, và 24 giờ vào ngày nghỉ, chẩn đoán từ xa qua mã lỗi trước; khi cần can thiệp phần cứng, đội kỹ thuật và linh kiện thay thế có sẵn tại kho Bình Dương và văn phòng Bắc Ninh. Động cơ PMSM và biến tần thuộc phạm vi chính sách bảo hành trọn đời khi lỗi do vật liệu hoặc sản xuất trong điều kiện vận hành bình thường.

Ý chính: với quạt nghi bị cháy, không đóng điện lại để quay video; gửi model, điện áp, ảnh mã lỗi hoặc ghi chú chưa kịp chụp, ảnh mặt ngoài tủ và aptomat, mùi khét ở đâu, bối cảnh và sơ đồ cấp điện qua Zalo.

Câu hỏi thường gặp về quạt công nghiệp bị cháy

Nguồn số liệu trong bài: cấu tạo động cơ PMSM truyền động trực tiếp không có hộp số, dây đai, tụ khởi động; sơ đồ đấu nối và bảng điện áp 9 model DF; các lớp tự bảo vệ của biến tần và thứ tự đọc lỗi; phần cứng chống sét và lọc EMI của tủ bản tiêu chuẩn; hướng dẫn cấp điện, tiếp địa và ba bẫy chung mạch; cấp IP của dòng YF và việc MEILILE không công bố cấp IP cho dòng DF; lịch bảo trì và ngưỡng đo điện trở cách điện; thời gian phản hồi và chính sách bảo hành theo tài liệu MEILILE công bố. Cột lời khuyên trong bảng đối chiếu tóm tắt những gì các bài hướng dẫn sửa quạt phổ biến thường nêu.

Bài viết liên quan: Biến tần quạt trần công nghiệp · Cấp điện quạt trần công nghiệp · Bảo trì bảo dưỡng quạt trần công nghiệp · Quạt trần công nghiệp ngoài trời · Quạt công nghiệp kêu to · Quạt công nghiệp chạy yếu · Động cơ PMSM là gì